zondag 24 april 2022 - 10.30

'Moments of being'

lezing door Tjeu van den Berk

Tjeu van den Berk neemt u mee in de wereld van “Het numineuze” en gaat over ervaringen die ter plekke zin geven aan het bestaan. Ze verwijzen niet naar iets anders, vragen niet om geloof maar zijn er gewoon: ofwel ‘Moments of being’, zo als eerste genoemd door Virginia Woolf. Ze overvallen ons, soms met een lichte dan weer met een hevige schok. Ze zijn niet het product van ons verstand of van onze wil, maar van onze verbeelding. Ze zijn gratuit. Een vogelgeluid kan de aanleiding zijn, of het opsnuiven van een geur, het horen van een melodie of de aanblik van een stuk natuur. Andere keren brengen seksuele ervaringen die vervoering teweeg, kunnen esthetische momenten ons het geheim openbaren of beleven we een religieus moment als het betreden van ‘heilige grond’. En zeker ook kunnen rituelen aanleiding zijn tot dergelijke ervaringen.

In het boek “Het numineuze” dat Van den Berk hierover schreef staan onder meer ervaringen van Harry Mulisch en Godfried Bomans beschreven. Ook zij blijken in hun kindertijd in de natuur numineuze ervaringen te hebben beleefd, met een verstrekkend gevolg voor hun verdere leven. Mulisch beschreef zijn numineuze ervaring in de natuur als ‘de heilige vijver’. Zo’n ervaring raakt je echt, is vrijwel niet na te vertellen, staat los van alles, ontstijgt ruimte en tijd, terwijl het wel in ruimte en tijd plaatsvindt. De kern van deze ervaringen, vol van verrukkelijke huiver, is irrationeel van aard en slechts gevoelsmatig te vatten. Om het unieke ervan te beklemtonen vond de theoloog Rudolf Otto er in 1917 een nieuw woord voor uit: numineus. Ze kunnen even sterk aanwezig zijn in onze kinderjaren als op latere leeftijd. Uit vrijwel alle verslagen blijkt dat ze tot de meest fundamentele van een mensenleven behoren. Ze vormen de zo noodzakelijke brug tussen logos en mythos.